Ένα σημαντικό κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας των Άνω Λεχωνίων και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου αναβιώνει μέσα από την πορεία του παλαιού μύλου στη ρεματιά, ο οποίος από υδρόμυλος εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον πρωτοποριακά βιομηχανικά συγκροτήματα της εποχής.
Αρχικά, στα κτίρια της ρεματιάς λειτουργούσε ο υδρόμυλος του Αγιολαυρεντίτη Νικολάου Μυλιώνη, γνωστός ως «Μπας μύλος», και στη συνέχεια πέρασε στην ιδιοκτησία του Αποστόλου Κοκοσλή, μέλους γνωστής οικογένειας της περιοχής.
Το 1916 το συγκρότημα αγοράστηκε από τον ΣΠΟΛΚ, τον ιστορικό «Συνεταιρισμό Πωλήσεως Οπωρών Λεχωνίων Καραμπασίου», ο οποίος είχε ιδρυθεί το 1915, με αφορμή τον Νόμο 602/1915 του Ελευθερίου Βενιζέλου «Περί συνεταιρισμών». Με ΦΕΚ 30/18-3-1917 ξεκίνησε επίσημα τη λειτουργία του ο παραγωγικός συνεταιρισμός, με αρχικά 98 μέλη και μερίδα αξίας 40 δραχμών.
Ο ΣΠΟΛΚ αποτέλεσε πρότυπο συνεταιριστικής οργάνωσης για την εποχή, διακινώντας και εμπορευόμενος τα αγροτικά προϊόντα των Λεχωνίων (Άνω και Κάτω) και του Καραμπασίου, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, με κύριο προορισμό την Αίγυπτο.
Ωστόσο, ο συνεταιρισμός πτώχευσε και τα κτίρια κατασχέθηκαν από την Εθνική Τράπεζα. Το 1932 το συγκρότημα αγοράστηκε από τον Γεώργιο Δημόπουλο, ο οποίος επένδυσε σημαντικά κεφάλαια – μετατρέποντας χρυσές λίρες σε περίπου 2.000.000 δραχμές – και μετέτρεψε τον χώρο σε πολυλειτουργικό βιομηχανικό κέντρο.
Στα υπάρχοντα κτίρια δημιούργησε:
- εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής με δίκτυο διανομής ρεύματος στα Άνω Λεχώνια,
- αλευρόμυλο,
- λαναριστήριο,
- παγοποιείο,
- κινηματογράφο με την ονομασία «ΦΡΥΝΗ».
Ο Δημόπουλος προχώρησε σε ανακαινίσεις, ενώ εκποίησε ορισμένα βαριά βιομηχανικά στοιχεία του παλαιού συνεταιρισμού, όπως τον μεγάλο ατμολέβητα. Ιδιαίτερα σημαντικό έργο αποτέλεσε η υδρομάστευση των πηγών του ποταμού Κουφάλας στην περιοχή Τζοάνη, με μικρό φράγμα και κατασκευή τσιμεντένιου αγωγού που περνά από το Παλιόκαστρο και το ναΐδριο των Αγίων Αναργύρων. Ο ίδιος υδραύλακας εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αρδεύει μεγάλο μέρος των αγροκτημάτων των Άνω Λεχωνίων.
Το εργοστάσιο αποτέλεσε για δεκαετίες κέντρο οικονομικής δραστηριότητας. Ο μύλος άλεθε τα στάρια των χωρικών, ακόμη και στην περίοδο της Κατοχής, ενώ ο χώρος χρησιμοποιήθηκε και ως αίθουσα συνεδρίασης της ΕΠΟΝ. Στη δεκαετία του ’30 ξεκίνησε και η παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος με υδροστρόβιλους, καλύπτοντας βασικές ανάγκες φωτισμού του χωριού. Σημείο-σύμβολο της εποχής παραμένει η σιδερένια κολώνα στο κέντρο του χωριού, όπου στις 12 Μαΐου 1944 οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής και οι συνεργάτες τους κρέμασαν τρεις άνδρες.
Παράλληλα λειτουργούσε το λαναριστήριο, που διαχειριζόταν η σύζυγος του Δημόπουλου, καθώς και το παγοποιείο, το οποίο προμήθευε πάγο στα σπίτια και στους πλανόδιους ψαράδες της περιοχής. Ο κινηματογράφος «ΦΡΥΝΗ» αποτέλεσε για χρόνια σημείο πολιτιστικής αναφοράς, συνεχίζοντας τη λειτουργία του και μετά τον Δημόπουλο.
Σήμερα, τα ερείπια και ο χώρος ανήκουν στους απογόνους της οικογένειας Δημόπουλου, ενώ στο σχετικό βίντεο ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ, πραγματοποιεί οδοιπορικό στο συγκρότημα, καταγράφοντας την ιστορική του διαδρομή και σχολιάζοντας τη σημερινή του κατάσταση.
Ένα βιομηχανικό τοπόσημο που υπήρξε κάποτε μοχλός ανάπτυξης για τα Λεχώνια, στέκει σήμερα ως μάρτυρας μιας εποχής προόδου, συλλογικότητας και τολμηρής επιχειρηματικότητας.
