Βλέποντας μια συνολική εικόνα μπορούμε να πούμε ότι ο Δήμος Αγιάς είναι ένας από τους τόπους που δεν χρειάζονται μεγάλες κουβέντες για να σταθούν μα τους αρκεί ο τρόπος που απλώνονται μπροστά σου, η ησυχία τους, το φως τους, και κάτι ανεξήγητο που σε κάνει να τους νιώθεις πριν καν τους γνωρίσεις.
Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Θεσσαλίας, εκεί όπου ο Κίσσαβος και το Μαυροβούνι κατεβαίνουν προς το Αιγαίο και η γη αλλάζει πρόσωπο χωρίς να χάνει τον χαρακτήρα της. Από τα δάση και τα ρέματα των βουνών, κατεβαίνεις στον κάμπο και από εκεί, σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις, βρίσκεσαι μπροστά στη θάλασσα. Είναι μια μετάβαση ήρεμη, φυσική, σαν να γινόταν πάντα έτσι.
Ο σημερινός δήμος συγκροτείται από τέσσερις ενότητες Αγιάς, Λακέρειας, Ευρυμενών και Μελιβοίας και καθεμία κρατά τη δική της όψη. Η Αγιά είναι το κέντρο, μια κωμόπολη με παλιά αρχοντικά, δρόμους που θυμούνται άλλες εποχές και μια καθημερινότητα που συνεχίζεται χωρίς βιασύνη. Πιο πέρα, τα χωριά απλώνονται άλλοτε στις πλαγιές κι άλλοτε προς τη θάλασσα, με τον καθένα να έχει τον δικό του ρυθμό.
Το τοπίο είναι από αυτά που δεν τα χορταίνεις εύκολα. Στον Κίσσαβο, τα δάση πυκνώνουν και τα νερά τρέχουν αδιάκοπα, σχηματίζοντας μικρές κοιλάδες και σκιερές διαδρομές. Στο Μαυροβούνι, η φύση γίνεται πιο ήσυχη, πιο ανοιχτή και ύστερα, τα παράλια από τον Αγιόκαμπο και τη Βελίκα μέχρι τις πιο απόμερες ακτές φέρνουν το Αιγαίο κοντά, άλλοτε ήρεμο και άλλοτε ανήσυχο μα πάντα παρόν.
Η ιστορία του τόπου είναι βαθιά, αλλά δεν την αισθάνεσαι σαν βάρος. Είναι διάχυτη, σχεδόν ήσυχη. Από τα αρχαία χρόνια, με τα ίχνη οικισμών και τάφων, μέχρι τη βυζαντινή περίοδο με τα μοναστήρια και τα ασκηταριά στις πλαγιές του Κισσάβου, και αργότερα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όταν η Αγιά και τα γύρω χωριά γνώρισαν ακμή μέσα από το εμπόριο και τη μεταξοπαραγωγή. Το μετάξι, τα βαμμένα νήματα, τα υφαντά δεν ήταν απλώς προϊόντα μα ήταν τρόπος ζωής.
Δεν έλειψαν όμως και οι δύσκολες στιγμές. Επιδρομές, καταστροφές, πόλεμοι και, πιο πρόσφατα, η ερήμωση που άγγιξε πολλά χωριά. Σε αρκετούς τόπους οι άνθρωποι λιγόστεψαν, τα σπίτια έκλεισαν, οι αυλές σώπασαν και όμως, δεν χάθηκαν. Κάθε καλοκαίρι, κάθε γιορτή, οι πόρτες ανοίγουν ξανά και ο τόπος ξαναβρίσκει τη φωνή του.
Σήμερα, η ζωή συνεχίζεται με άλλους ρυθμούς. Η γη εξακολουθεί να δίνει καρπούς μήλα, κεράσια, κάστανα και οι άνθρωποι εξακολουθούν να την καλλιεργούν με τον ίδιο πείσμα. Τα παράλια γεμίζουν κόσμο τους ζεστούς μήνες, ενώ τα βουνά προσελκύουν όσους αναζητούν κάτι πιο ήσυχο, πιο αυθεντικό.
Ο πολιτισμός εδώ δεν είναι κάτι που επιδεικνύεται. Ζει μέσα στις συνήθειες, στα πανηγύρια, στις μικρές γιορτές των χωριών. Στη μουσική που ακούγεται στις πλατείες, στα τραπέζια που στρώνονται χωρίς τυπικότητα, στις αφηγήσεις που περνούν από γενιά σε γενιά χωρίς να γράφονται.
Ο Δήμος Αγιάς δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Δεν χρειάζεται. Έχει έναν τρόπο να σε κρατά χωρίς να το καταλαβαίνεις, να σε κάνει να επιστρέφεις νοερά ακόμη κι όταν έχεις φύγει και ίσως τελικά αυτό να είναι που τον χαρακτηρίζει περισσότερο δεν είναι ένας τόπος που αλλάζει για να αντέξει στον χρόνο. Είναι ένας τόπος που αντέχει, επειδή δεν ξέχασε ποτέ τι είναι.
1. Παλαιόπυργος.
2. Αλεξανδρινή.
3. Ομόλιο.
4. Στόμιο.
5. Καρίτσα.
6. Κόκκινο Νερό.
7. Πλατιά Άμμος.
8. Κουτσουπιά.
9. Παλιουριά.
10. Βελίκα.
11. Σωτηρίτσα.
12. Αγιόκαμπος.
13. Σκήτη.
14. Πολυδένδρι.
15. Μελίβοια.
16. Ρακοπόταμος.
17. Ισιώματα – Γλυμένη Μύλου – Τηγάνι.
18. Σκλήθρο.
19. Ποταμιά.
20. Έλαφος.
21. Αμυγδαλή και Κάτω Αμυγδαλή.
22. Καστρί.
23. Νεοχώρι.
24. Δήμητρα.
25. Μαρμαρίνη.
26. Ανάβρα και Πρινιά.
27. Αετόλοφος.
28. Γερακάρι.
29. Νερόμυλοι.
30. Ανατολή.
31. Μεγαλόβρυσο.
32. Μεταξοχώρι.
33. Αγιά.
Τελειώσαμε με τον Δήμο Αγιάς, αφήνοντας πίσω έναν τόπο που ισορροπεί ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα, γεμάτο μνήμες, νερά και σιωπές που μιλούν ακόμη. Καθώς ο δρόμος κατεβαίνει, το τοπίο αλλάζει απαλά οι πλαγιές υποχωρούν και ο ορίζοντας ανοίγει, δίνοντας τη θέση του στον απέραντο θεσσαλικό κάμπο. Μπροστά μας απλώνεται μια άλλη όψη της ίδιας γης, πιο ήσυχη μα εξίσου βαθιά, που μας οδηγεί προς τον επόμενο σταθμό τον Δήμο Κιλελέρ.
