Πώς θα μπορούσε να περιγράψει, λοιπόν, σήμερα κανείς την καθημερινότητα του πολίτη, την κατάσταση στο επίπεδο της κοινωνίας;
Αμφισβήτηση των θεσμών, ακρίβεια, ανασφάλεια, φόβος και θυμός, και πολλαπλές κρίσεις Την ώρα που πολλοί μιλούν για κατάρρευση του κοινωνικού κράτους, οι τοπικές κοινωνίες, οι ελληνικοί Δήμοι καλούνται να ανταποκριθούν στις νέες, αυξημένες ανάγκες των πολιτών. Με τις υπαρκτές παθογένειες, την απουσία χρηματοδότησης, την υποστελέχωση, την αλληλοεπικάλυψη των κάθε είδους υπηρεσιών.
Η Κυβέρνηση παρουσίασε ένα ογκώδες κείμενο 774 άρθρων που προετοιμαζόταν για δυο χρόνια τουλάχιστον.
Η κωδικοποίηση της νομοθεσίας είναι τεχνοκρατικά σωστό και αυτονόητο για μια ευνομούμενη πολιτεία. Η Τ.Α. ζητούσε την δημιουργία του κώδικα, αλλά ζητούσε να εμπλουτιστεί με διατάξεις που θα έλυναν σοβαρά προβλήματα των δήμων.
Ο νέος κώδικας παρουσιάζεται ως μια σημαντική μεταρρύθμιση. Ωστόσο, πίσω από τους βαρύγδουπους τίτλους κρύβεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Που δεν έχει σχέση νομοθετήματα, όπως ο Καλλικράτης, που παρά τις όποιες επιμέρους διαφωνίες, είχε σημαντικές ρυθμίσεις για τη δημοκρατική λειτουργία των δήμων.
Η συζήτηση δεν αφορά απλώς ένα τεχνοκρατικό κείμενο, ουδέτερο πολιτικά. Δεν είναι τυχαία η ουσιαστικά θετική στάση της πλειοψηφίας της ΚΕΔΕ.
Ο νέος κώδικας αφορά τις πόλεις, τους Δήμους μας, τον τρόπο λειτουργίας τους. Αφορά το ίδιο το μέλλον της Αυτοδιοίκησης και το ερώτημα: ποια Αυτοδιοίκηση θέλουμε για τα επόμενα χρόνια;
- Μια Αυτοδιοίκηση δημοκρατική, αποκεντρωμένη, με ουσιαστική αυτονομία, ισχυρά συλλογικά όργανα και ενεργή συμμετοχή των πολιτών;
- Ή μια Αυτοδιοίκηση περισσότερο ελεγχόμενη από το κεντρικό κράτος, με λιγότερους πόρους και περιορισμένες δυνατότητες ελέγχου των διοικήσεων;
Κατά τη γνώμη μας, ο νέος Κώδικας αποτυπώνει καθαρά τη δεύτερη επιλογή.
Αποτελεί χαμένη ευκαιρία για την Αυτοδιοίκηση και ταυτόχρονα συνειδητή πολιτική επιλογή ενίσχυσης του συγκεντρωτισμού και αποδυνάμωσης της δημοκρατικής λειτουργίας των θεσμών.
Παρά τους πανηγυρισμούς κυβερνητικών δημάρχων και της πλειοψηφίας της ΚΕΔΕ, ο νέος Κώδικας δεν δίνει απαντήσεις στα βασικά προβλήματα της Αυτοδιοίκησης:
- Δεν αντιμετωπίζει την υποχρηματοδότηση.
- Δεν αντιμετωπίζει την υποστελέχωση.
- Δεν ενισχύει την αυτοτέλεια των Δήμων.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι από περίπου 8% του κρατικού προϋπολογισμού το 2009 έχουν περιοριστεί στο 3,5% σήμερα. Οι Δήμοι καλούνται να ασκήσουν περισσότερες αρμοδιότητες με λιγότερους πόρους και προσωπικό.
Την ίδια στιγμή εξακολουθεί να ισχύει ο λεγόμενος «μνημονιακός κόφτης», που στερεί από την Αυτοδιοίκηση πόρους που δικαιούται. Αντί για οικονομική ανεξαρτησία, ενισχύονται μηχανισμοί ελέγχου και επιτήρησης.
Χαρακτηριστικό είναι το πνεύμα του άρθρου 731, το γνωστό πρώην άρθρο 730 της διαβούλευσης που σήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Με το οποίο υπηρεσιακοί παράγοντες υπουργείων αποκτούν καθοριστικό ρόλο σε ζητήματα στελέχωσης των Δήμων, ακόμη και έναντι αποφάσεων των δημοτικών συμβουλίων. Δηλαδή άσκηση ένδικων μέσων μέχρι την απόλυση των εργαζομένων.
Και είναι κατάκτηση των εργαζομένων που προστέθηκαν άρθρα, που δεν υπήρχαν στη διαβούλευση για την εξαίρεση από την εφαρμογή του των εργαζομένων στις κοινωνικές δομές και τους παιδικούς σταθμούς και σε άλλες υπηρεσίες.
Εκλογικό σύστημα και δημοκρατία
Η κυβέρνηση, δυστυχώς με τη συνεργασία των κυβερνητικών Δημάρχων της πλειοψηφίας της ΚΕΔΕ, επιχειρεί μια μεγάλη αλλαγή. Προχωρά σε αλλαγή του εκλογικού συστήματος, σε έναν εκλογικό νόμο Φρανκεστάϊν, αμφίβολης συνταγματικότητας, που επιχειρεί μια επικίνδυνη αλλοίωση της δημοκρατικής λειτουργίας :
- το αντιδημοκρατικό 43% για την εκλογή Δημάρχου από τον πρώτο γύρο, γίνεται 42%,
- καταργείται ο δεύτερος γύρος και εισάγεται η «δεύτερη προτίμηση».
Μια ελληνική πατέντα στο όνομα της αποτελεσματικότητας και της εξοικονόμησης πόρων, καθώς αποφεύγεται ο «δαπανηρός» δεύτερος γύρος!
Η δημοκρατία όμως δεν είναι λογιστικό μέγεθος. Χρειάζεται περισσότερη συμμετοχή, όχι λιγότερη.
Ο δεύτερος γύρος δεν είναι παθογένεια. Είναι κορυφαία στιγμή δημοκρατικής νομιμοποίησης, όπου οι πολίτες επιλέγουν ανάμεσα σε δύο καθαρές προτάσεις διοίκησης.
Η ίδια η συζήτηση στην ΚΕΔΕ, μεταξύ του προέδρου της κου Κυρίζογλου και του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα, ανέδειξε τις πραγματικές επιδιώξεις της αλλαγής.
Γίνεται για να αποτρέπονται πολιτικές ανατροπές που δεν είναι αρεστές στο κυβερνητικό σύστημα, μια πολιτική επιλογή διαμόρφωσης των εκλογικών αποτελεσμάτων!
Περιορισμός συλλογικών οργάνων
Η εικόνα συμπληρώνεται με τις προβλέψεις του νέου Κώδικα που στοχεύουν στον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας των Δήμων.
Προηγήθηκαν η κατάργηση της επιτροπής διαβούλευσης και αντιδημοκρατικός πρότυπος κανονισμός Δημοτικών Συμβουλίων.
Και φτάνουμε σήμερα να καταργείται το δικαίωμα του 1/3 των μελών ενός Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου να ζητούν σύγκληση του οργάνου — μια εγγύηση που ίσχυε για δεκαετίες.
Παράλληλα περιορίζονται οι διαδικασίες λογοδοσίας και ενισχύεται ένα πιο δημαρχοκεντρικό μοντέλο διοίκησης, με λιγότερο έλεγχο και λιγότερη διαβούλευση.
Κοινωνικές πολιτικές και συμμετοχή
Ο Κώδικας πλήττει και κρίσιμους θεσμούς κοινωνικής συνοχής:
- Αμφισβητείται ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στα Κέντρα Πρόληψης.
- Καταργούνται οι Δημοτικές Επιτροπές Ισότητας.
- Περιορίζεται η συμμετοχή μεταναστών και προσφύγων στα Συμβούλια Ένταξης.
Αντί για ένταξη και συμμετοχή, ενισχύεται η περιθωριοποίηση.
Αντίστοιχα, τα Δημοτικά Συμβούλια Νεολαίας εισάγονται με περιορισμούς που θυμίζουν αποτυχημένες εμπειρίες του παρελθόντος: περιορισμένος αριθμός μελών, ηλεκτρονική ψηφοφορία και έλλειψη ευελιξίας για τους Δήμους.
Θεσμικές μετακινήσεις και συγκεντρωτισμός
Το σχέδιο της σημερινής κυβέρνησης δεν σταματά εδώ.
Το σκάνδαλο διαφθοράς στις Πολεοδομίες βρήκε ως πάτημα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για να επιχειρηματολογεί για την μεταφορά των πολεοδομιών από τους Δήμους στο Κτηματολόγιο. Ξεχνώντας πως στο σκάνδαλο εμπλέκονται 2 γενικοί γραμματείς στην κυβέρνησή του και ένας πρώην, που έδιναν πολιτική κάλυψη στο κύκλωμα.
Συμπέρασμα
Είναι ενδεικτικό ότι το ψήφισμα της δημοτικής Αρχής Μαμάκου μετά τη χθεσινή συνεδρίαση δεν αναφέρει τίποτα από όλα αυτά. Αναφέρεται σε μια «σημαντική μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία με διατάξεις που, όπως αναφέρει, «βελτιώνονται και ενισχύουν τη θεσμική λειτουργικότητα του πλαισίου».
Καμία αναφορά στις αλλαγές που ενισχύουν τη συγκέντρωση εξουσιών.
Καμία αναφορά σε έναν νέο κώδικα που παραπέμπει σε μια συνολική πολιτική επιλογή λιγότερης δημοκρατίας στην Αυτοδιοίκηση.
Η Ελλάδα θα παραμείνει το πιο συγκεντρωτικό κράτος της Ευρώπης, από άποψη αρμοδιοτήτων – πόρων – προσωπικού.
Εμείς πιστεύουμε ακριβώς το αντίθετο.
Η άποψή μας είναι ότι η όποια πρωτοβουλία πρέπει να έχει ένα ξεκάθαρα προοδευτικό και δημοκρατικό πρόσημο.
Στα διεθνή φόρα συζητάνε για τη διπλωματία των πόλεων. Μιλάνε για ισχυρούς Δήμους και Περιφέρειες, που καλούνται να αντιμετωπίσουν πρωτόγνωρες κρίσεις.
Οι πολίτες δεν χρειάζονται έναν Δήμο εξαρτημένο από τα υπουργικά γραφεία. Χρειάζονται έναν ισχυρό Δήμο, με πραγματική αυτοτέλεια, επαρκείς πόρους, μόνιμο προσωπικό και ουσιαστική διαβούλευση. Με υπεύθυνες τοπικές κοινωνίες και ηγεσίες.
Ο δρόμος είναι μακρύς. Περνά μέσα από τη κινητοποίηση των πολιτών, τη συμμετοχή και την αποκέντρωση. Που παραπέμπει σε πεδία ευθύνης και όχι σε πεδία εξουσίας.
Το μέλλον της Αυτοδιοίκησης δεν μπορεί να οικοδομηθεί με λιγότερη δημοκρατία, αλλά μόνο με περισσότερη δημοκρατία. Περισσότερη διαφάνεια, περισσότερη συμμετοχή και περισσότερη αυτονομία
Αυτήν την Αυτοδιοίκηση πιστεύουμε. Αυτήν την Αυτοδιοίκηση υπερασπιζόμαστε.
