Έως και 1,5 βαθμό Κελσίου υψηλότερες θερμοκρασίες στη Λάρισα μέσα στην επόμενη δεκαετία προβλέπει η πιλοτική πλατφόρμα AUGURES του meteo.gr, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για τη γεωργία της Θεσσαλίας.
Για τον θεσσαλικό κάμπο, όπου η αγροτική παραγωγή εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία και την επάρκεια νερού, η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια κλιματική πρόβλεψη. Η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να επηρεάσει τον ρυθμό ανάπτυξης των φυτών, τις ανάγκες άρδευσης και τελικά τις αποδόσεις των καλλιεργειών.
Η AUGURES αξιοποιεί πολυετείς κλιματικές προγνώσεις από σύνολα μετεωρολογικών μοντέλων και, με τη βοήθεια τεχνικών τεχνητής νοημοσύνης, επιχειρεί να μεταφέρει τα δεδομένα σε πολύ μεγαλύτερη χωρική ανάλυση. Οι προβλέψεις φτάνουν έως το 2034, σύμφωνα με τον διευθυντή ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστα Λαγουβάρδο.
Τι σημαίνει το +1,5°C για τα χωράφια της Λάρισας
Η εκτίμηση δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα θα είναι κατά 1,5°C θερμότερη ούτε ότι η αύξηση θα είναι ίδια σε όλες τις εποχές και σε κάθε σημείο της Θεσσαλίας.
Σημαίνει, όμως, ότι το συνολικό θερμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι καλλιέργειες μετακινείται προς υψηλότερες θερμοκρασίες.
Και αυτό έχει άμεση σχέση με το νερό.
Η υψηλότερη θερμοκρασία αυξάνει την εξατμισοδιαπνοή, δηλαδή την ποσότητα νερού που χάνεται από το έδαφος και τα φυτά. Όπως έχει επισημάνει ο καθηγητής της Γεωπονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νίκος Δαναλάτος, η μέση θερμοκρασία στην περιοχή έχει ήδη αυξηθεί περίπου κατά έναν βαθμό Κελσίου τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Έτσι, ένα χωράφι μπορεί στο μέλλον να χρειάζεται περισσότερο νερό για να διατηρήσει παρόμοιες συνθήκες ανάπτυξης.
Σιτάρι, βαμβάκι και καλαμπόκι αντιμέτωπα με νέες συνθήκες
Οι επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες σε όλες τις καλλιέργειες. Κάθε φυτό έχει διαφορετικές απαιτήσεις και διαφορετική αντοχή στη θερμική και υδατική καταπόνηση.
Το σιιτάρι, για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις υψηλές θερμοκρασίες σε κρίσιμα στάδια της ανάπτυξής του. Μελέτες για τη Θεσσαλία έχουν καταγράψει αυξημένο υδατικό στρες στο χειμερινό σιτάρι υπό μελλοντικές κλιματικές συνθήκες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης το βαμβάκι και το καλαμπόκι, δύο καλλιέργειες με σημαντικό ρόλο στην παραγωγική ταυτότητα του θεσσαλικού κάμπου.
Μελέτες που έχουν εξετάσει την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη Θεσσαλία δείχνουν ότι οι μεταβολές στη θερμοκρασία και στη διαθεσιμότητα νερού μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τις συνθήκες μέσα στις οποίες πραγματοποιείται η καλλιέργεια.
Περισσότερη ζέστη, περισσότερη άρδευση
Οι εκτιμήσεις για τις ανάγκες σε νερό είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικές.
Σε προσομοιώσεις για τη Θεσσαλία, οι ανάγκες άρδευσης εκτιμάται ότι μπορούν να αυξηθούν κατά πάνω από 16% για το σιτάρι, περίπου 11% για τη μηδική και περίπου 7% για το βαμβάκι.
Για τον θεσσαλικό κάμπο, όπου η διαχείριση του νερού αποτελεί ήδη κρίσιμο ζήτημα, μια τέτοια μεταβολή δημιουργεί πρόσθετη πίεση.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο ότι «θα κάνει περισσότερη ζέστη». Είναι ότι η μεγαλύτερη θερμική επιβάρυνση μπορεί να μεταφραστεί σε μεγαλύτερες ανάγκες άρδευσης, σε μια περιοχή όπου οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι δεν είναι απεριόριστοι.
Οι καύσωνες μπορεί να είναι πιο κρίσιμοι από τον μέσο όρο
Για έναν αγρότη, άλλωστε, δεν έχει σημασία μόνο η μέση θερμοκρασία.
Μία παρατεταμένη περίοδος ακραίας ζέστης την περίοδο της ανθοφορίας ή της ανάπτυξης του καρπού μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις από μια σταδιακή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας.
Οι κλιματικές μελέτες για την Ελλάδα προειδοποιούν για σημαντική αύξηση των ημερών με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ενώ η Θεσσαλία συγκαταλέγεται στις περιοχές που αναμένεται να αντιμετωπίσουν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις από την κλιματική μεταβολή.
Το παράδοξο: περισσότερο νερό όταν οι διαθέσιμοι πόροι πιέζονται
Η θερμοκρασία δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τις βροχοπτώσεις και τη διαθεσιμότητα νερού.
Υψηλότερες θερμοκρασίες σημαίνουν μεγαλύτερη εξατμισοδιαπνοή και, κατά συνέπεια, μεγαλύτερες ανάγκες των καλλιεργειών. Την ίδια στιγμή, οι μεταβολές στο καθεστώς των βροχοπτώσεων μπορούν να δημιουργήσουν περιόδους ξηρασίας αλλά και επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων.
Έτσι διαμορφώνεται ένα σύνθετο κλιματικό τοπίο για τη Θεσσαλία: περισσότερη θερμική και υδατική πίεση στις ξηρές περιόδους, αλλά και αυξημένος κίνδυνος έντονων βροχοπτώσεων και πλημμυρικών φαινομένων.
Τι θα χρειαστεί να αλλάξει στη γεωργία
Η πρόβλεψη για άνοδο της θερμοκρασίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι συγκεκριμένες καλλιέργειες θα παρουσιάσουν συγκεκριμένη μείωση στην παραγωγή τους. Η τελική απόδοση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ποικιλία, το έδαφος, η άρδευση, η ημερομηνία σποράς και η διάρκεια των ακραίων θερμοκρασιών.
Ωστόσο, οι επιστημονικές μελέτες συγκλίνουν στην ανάγκη προσαρμογής της γεωργίας στις νέες συνθήκες.
Μεταξύ των λύσεων που εξετάζονται είναι η αλλαγή των ημερομηνιών σποράς, η αποτελεσματικότερη χρήση του νερού και η επιλογή ποικιλιών με μεγαλύτερη αντοχή στη ζέστη και την ξηρασία.
Για τη Λάρισα και συνολικά για τον θεσσαλικό κάμπο, η επόμενη δεκαετία δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο θα ανέβει η θερμοκρασία.
Θα κριθεί και από το πόσο γρήγορα θα μπορέσει η αγροτική παραγωγή να προσαρμοστεί σε ένα θερμότερο κλίμα και σε μεγαλύτερες ανάγκες για νερό.
