Γράφει η Μαριάννα Φέξη
Συστημική Κοινωνική Επιστήμων-Δημοσιογράφος
Είναι ίσως από τα πιο εξαντλητικά και οδυνηρά παράδοξα σε μια σχέση: γνωρίζεις βαθιά μέσα σου ότι σε αγαπάει, κι όμως, με την παραμικρή ασήμαντη αφορμή —ένα βλέμμα, μια κουβέντα, ένα αντικείμενο που έμεινε εκτός θέσης— ανάβει μια ξαφνική φωτιά. Κι εσύ μένεις να αναρωτιέσαι με απόγνωση: «Αφού υπάρχει αγάπη, γιατί ψάχνει διαρκώς αφορμή να συγκρουστούμε; Τι σημαίνει αυτό;»
Από τη συστημική σκοπιά, η συμπεριφορά αυτή σχεδόν ποτέ δεν αφορά το επιφανειακό θέμα του καβγά. Είναι ένα σύμπτωμα, ένας ασυνείδητος μηχανισμός άμυνας και επικοινωνίας.
Για πολλούς ανθρώπους, η πραγματική οικειότητα, η ηρεμία και η βαθιά συναισθηματική εγγύτητα δεν βιώνονται ως ασφάλεια, αλλά ως ευαλωτότητα και απειλή.
Όταν τα πράγματα κυλούν ήσυχα, ενεργοποιείται ο υπόγειος φόβος της εξάρτησης ή της πιθανής απόρριψης: «Αν αφεθώ ολοκληρωτικά, κινδυνεύω να πληγωθώ». Έτσι, ο διαρκής καβγάς λειτουργεί σαν ένας ασυνείδητος ρυθμιστής απόστασης. Δημιουργεί ένα τεχνητό τείχος που απομακρύνει τον άλλον ακριβώς όσο χρειάζεται για να νιώσει ξανά «ασφαλής» ο εαυτός.
Παράλληλα, για κάποιον που μεγάλωσε σε ένα χαοτικό ή συγκρουσιακό περιβάλλον, η ηρεμία μοιάζει αφύσικη. Το νευρικό του σύστημα έχει μάθει να αναγνωρίζει την ένταση ως σύνδεση: «Αν τσακωνόμαστε, σημαίνει ότι νοιάζεσαι, άρα υπάρχω για σένα».
Όταν αναγνωρίζουμε αυτόν τον μηχανισμό, αλλάζει ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στη σύγκρουση. Δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε την τοξικότητα ή επιτρέπουμε να παραβιάζονται τα όριά μας.
Σημαίνει όμως ότι σταματάμε να απαντάμε στο δόλωμα του επιφανειακού καβγά και αρχίζουμε να βλέπουμε τον κρυμμένο φόβο πίσω από την επίθεση.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη;
Το πιο ισχυρό εργαλείο σε αυτές τις στιγμές είναι η «Συνειδητή Παύση και Μετονομασία».
- Δεν τσιμπάμε το δόλωμα: Τη στιγμή που ξεκινά η πρόκληση για το ασήμαντο θέμα, αρνούμαστε να μπούμε στην ουσία του καβγά. Δεν υπερασπιζόμαστε τη θέση μας, γιατί η λογική δεν λειτουργεί μέσα στην ένταση.
- Ρυθμίζουμε τον εαυτό μας: Παίρνουμε μια βαθιά ανάσα και κρατάμε τον τόνο της φωνής μας σταθερό και χαμηλό. Η δική μας γείωση αποδιοργανώνει τον αυτοματισμό της σύγκρουσης.
- Μετονομάζουμε το συναίσθημα με σταθερά όρια: Αντί να πούμε «πάλι γκρινιάζεις με το παραμικρό», λέμε με ηρεμία: «Βλέπω ότι κάτι σε αναστατώνει πραγματικά αυτή τη στιγμή, αλλά δεν θα μαλώσουμε για τις κάλτσες/το φαγητό. Είμαι εδώ για σένα, σε ακούω, αλλά θα το συζητήσουμε ήρεμα σε λίγο».
Αποσυνδέουμε την αγάπη από το δράμα, θέτοντας όριο στη συμπεριφορά, αλλά όχι στην αποδοχή του ανθρώπου.
Τελικά, μήπως πίσω από κάθε αδικαιολόγητη έκρηξη θυμού δεν κρύβεται η επιθυμία να μας απομακρύνει ο άλλος, αλλά μια απεγνωσμένη κραυγή να επιβεβαιώσει ότι, παρά το χάος του, εμείς θα παραμείνουμε εκεί;
